VIDEO servis
Sve vijesti

Najnovije vijesti

Dogodilo se na današnji dan

DOGODILO SE NA DANAŠNjI DAN

 

BIJELJINA, 12. SEPTEMBRA /SRNA/ - Danas je četvrtak, 12. septembar, 255. dan 2013. Do kraja godine ima 110 dana.

 


1494. - Rođen francuski kralj Fransoa Prvi, koji je Bolonjskim konkordatom 1516. osigurao prevlast krune nad nacionalnom crkvom. Tokom vladavine od 1515. do smrti 1547. pokušavao je da postane rimsko-njemački car, što je 1519. uspio njegov ljuti rival Karlo Peti, protiv koga je potom vodio četiri rata. U bici kod Pavije 1525. je zarobljen, ali je uspio da se izbavi i 1536. je uspostavio savez s Otomanskim carstvom protiv Habsburgovaca. Zaslužan je za razvoj francuske umjetnosti i nauke.

1583. - Rođen italijanski orguljaš i kompozitor Đirolamo Freskobaldi, najveći majstor svog vremena na orguljama. Bio je preteča Johana Sebastijana Baha u kompozicijama za orgulje, koje je obogatio novim izražajnim sredstvima. Komponovao je tokate, kancone, fantazije za orgulje, madrigale, motete.

1683. - Vojska poljskog kralja Jana Trećeg Sobjeskog potukla Turke i razbila drugu opsadu Beča. U ratu nastavljenom do 1699. austrijska vojska je, koristeći pobune na Balkanu, prodrla do Skoplja, Prizrena i Peći i spalila Sarajevo. Mirom u Sremskim Karlovcima Beč je vratio Ugarsku, Banat, Erdelj, Slavoniju i Liku i rijeke Sava i Dunav postale su granica dva carstava.

1733. - Umro francuski kompozitor i orguljaš Fransoa Kupren, centralna ličnost muzičkog života Pariza početkom 18. vijeka. Bio je dvorski klavsenista i muzički učitelj djece kralja Luja Četrnaestog. Napisao je metodiku "Umjetnost sviranja na klavsenu" i značajan je kao kompozitor programskih klavsenskih svita u rokoko stilu, poput "Komada za klavsen".

1801. - Ruski car Aleksandar Prvi Pavlovič Romanov ukinuo gruzijsku kraljevinu i priključio je Rusiji. Istočna gruzijska kraljevina, stvorena četiri decenije ranije, poslije oslobođenja od Persijanaca, prihvatila je ruski protektorat 1783. Rusija je 1810. anektirala i zapadnu Gruziju, do tada pod vlašću Otomanskog carstva.

1848. - Švajcarska usvojila novi ustav kojim je postala federalna unija sa jakom centralnom vlašću.

1874. - Umro francuski političar i istoričar Fransoa Pjer Gijom Gizo, šef diplomatije od 1840. do 1847. i premijer od 1847. do 1848. Počeo je kao liberal, ali je kasnije zastupao konzervativna načela i opirao se reformama. Oboren je sa vlasti u Februarskoj revoluciji 1848. zajedno sa kraljem Lujem Filipom. Djela: "Istorija engleske revolucije", "Istorija civilizacije u Francuskoj".

1876. - Rođen srpski političar, pozorišni i književni kritičar Milan Grol, dugogodišnji dramaturg i upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu, od 1940. šef Demokratske stranke. Kao blizak saradnik najuglednijeg srpskog književnog kritičara Jovana Skerlića objavio je mnoštvo književnih i pozorišnih kritika u "Srpskom književnom glasniku". U Drugom svjetskom ratu bio je ministar u jugoslovenskoj emigrantskoj vladi u Londonu. U zemlju se vratio 1945. i jedno vrijeme bio potpredsednik vlade. Djela: članci i eseji "Pozorišne kritike", "Iz pozorišta predratne Srbije", "Iz predratne Srbije".

1878. - Egipatski obelisk poznat kao "Kleopatrina igla", napravljen od mermera iz Asuana oko 1475. prije nove ere, postavljen je u Londonu.

1888. - Rođen francuski pjevač i glumac Moris Ševalje, zaštitni znak francuske muzičke komedije, koji je plijenio šarmom i lakoćom i neusiljenošću pjevačkog i glumačkog manira. Najzapaženije uloge ostvario je u filmskim muzičkim komedijama. Napisao je autobiografiju "Moj put i moje pjesme". Filmovi: "LJubavna parada", "Nasmijani poručnik", "Vesela udovica", "Ćutanje je zlato", "Imao sam sedam kćeri", "Život za karijeru", "Žiži", "Fani", "LJubav popodne".

1897. - Rođen francuski nuklearni fizičar i hemičar Irena Kiri - kćerka nobelovaca Pjera i Marije Kiri - koja je sa suprugom Žanom Frederikom Žoliom 1935. podijelila Nobelovu nagradu za hemiju. Prvi su stvorili vještačke radioaktivne supstance: nuklide fosfora, azota, silicijuma. Eksperimentalno su dokazali da se svjetlost može preobratiti u čestice (stvaranje iz gama-kvanta pozitrona i elektrona). Sa srpskim fizičarem Pavlom Savićem 1937. i 1938. je otkrila izotope poznatih elemenata bombardovanjem urana neutronima. Pri tome su otkriveni i elementi srednje atomske mase /lantan i drugi/, a ne samo tzv. transuranski elementi kako se do tada smatralo.

1910. - Prva žena - policijski oficir u svijetu u Los Anđelesu postala Alisa Stebins Vels.

1913. - Rođen američki atletičar afričkog porijekla Džesi Ovens, jedan od najvećih sportista 20. vijeka, koji je osvojio četiri zlatne medalje na Olimpijskim igrama u Berlinu 1936. Pobjedama na 100 i 200 metara, u štafeti 4 x 100 metara i u skoku udalj, izbezumio je nacističkog vođu Adolfa Hitlera, koji nije mogao da podnese takve uspjehe jednog crnca nad pripadnicima "više rase" i napustio je počasnu ložu da bi izbjegao da se rukuje s njim.

1916. - Na Kajmakčalanu u Prvom svjetskom ratu otpočela ofanziva srpske vojske protiv Bugara i Nijemaca. U ogorčenim borbama vrh planine Nidže je više puta prelazio iz ruke u ruku, da bi Drinska divizija, ojačana pukovima Dunavske divizije, u strahovitom naletu konačno ovladala Kajmakčlanom 3. oktobra, što je bila prva pobjeda srpske vojske poslije povlačenja preko Albanije.

1919. - Italijanska armija sastavljena od dobrovoljaca pod komandom pisca Gabrijela d'Anuncija zauzela Rijeku.

1943. - Njemački komandosi su u Drugom svjetskom ratu, na osnovu naredbe Adolfa Hitlera, oteli bivšeg italijanskog fašističkog diktatora Benita Musolinija, zatvorenika nove vlade Italije.

1944. - Prve američke jedinice stupile na tlo Njemačke u Drugom svjetskom ratu.

1953. - Nikita Sergejevič Hruščov postao prvi sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije SSSR, preuzevši najmoćniji položaj upražnjen smrću Josifa Visarionoviča Džugašvilija (Staljina). 1968. - Albanija je saopštila da napušta Varšavski pakt.

1970. - Palestinski otmičari u Jordanu digli u vazduh tri aviona, oteta šest dana ranije poslije polijetanja iz Njujorka ka Evropi. Prethodno su oslobodili putnike u zamjenu za palestinske zatvorenike, uključujući otmičara četvrtog aviona Lejlu Kaled, uhapšenu 6. septembra 1970. po slijetanju u London.

1974. - U Etiopiji ljevičarska vojna hunta zbacila s vlasti cara Haila Prvog Selasija, koji je vladao od 1928, kad je poslije smrti Menelika drugi imenovan za regenta i kralja. Za cara je krunisan 1930, iz zemlje je izbjegao 1936, godinu dana poslije agresije fašističke Italije, a vlast je vratio 1941. Godinu dana poslije zbacivanja zadavljen je u zatočeništvu, a vojna hunta je izdala lažno saopštenje o prirodnoj smrti bivšeg monarha.

1977. - Južnoafrička policija u zatvoru ubila crnačkog lidera Stiva Bikoa.

1980. - U državnom udaru bez prolivanja krvi u Turskoj načelnik Generalštaba general Kenan Evren oborio vladu Sulejmana Demirela i raspustio parlament.

1992. - U Limi uhapšen osnivač peruanskog maoističkog gerilskog pokreta "Svijetli put" Abimael Gusman, odgovoran za niz akcija s krvoprilićem.

1994. - Snage NATO pakta i njihovi bivši rivali iz Varšavskog pakta u Poljskoj održali prve zajedničke vojne vježbe.

1998. - U atentatu u Tirani ispred sjedišta opozicione Demokratske partije ubijen je jedan od njenih vođa - Azem Hajdari.

2000. - Ukinute diplomatske sankcije koje su uvedene Austriji nakon što je Slobodarska partija ušla u Vladu.

2003. - Uhapšeni pripadnici "zemunskog klana" Milan Jovanović /22/ i Mirko Marković /22/.

2006. - Papa Benedikt Šesnaesti tokom posjete Njemačkoj citirao iz jedne knjige dijelove razgovora vizantijskog cara iz 14. vijeka Manojla Paleologa Drugog i obrazovanog Persijanca o istinama hrišćanstva i islama, gdje se pominje da se "mačem širi vjera koju ispovijeda prorok Muhamed", što je uvrijedilo milione muslimana širom svijeta.

2008. - Iz Hrvatske u BiH vraćeno svih 512 matičnih knjiga, koje su 1992. godine odnesene iz Dervente i Broda.