VIDEO servis
Sve vijesti

Najnovije vijesti

Specijalni servisi 20/11/2019

GORAŽDANSKA ŠTAMPARIJA DOPRINIJELA ŠIRENjU ĆIRILICE

 

Goraždanska štamparija bila je ne samo prvi, već dugo vremena i jedini štamparsko-izdavački poduhvat u BiH - tek tri i po vijeka poslije nje osnovana je Sopronova pečatnja u Sarajevu, kojom započinje novo razdoblje istorije knjige.

 

Priredila: Maja BRČKALO KRSMANOVIĆ

PALE, 20. NOVEMBAR /SRNA/ - Docent na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu Radoslavka Sudarušić navodi da je Goraždanska štamparija dala veliki doprinos širenju ćiriličke štampe u 16. vijeku na relaciji tri značajna lokaliteta Venecija-Goražde-Trgovište.

Štamparija Božidara LJubavića i njegovih sinova prva je u BiH, a druga srpskoslovenska štamparija uopšte.

Pokrenuta je 25 godina nakon objavljivanja "Oktoiha", prvenca tipografske radionice Đurđa Crnojevića na Cetinju - Obodske štamparije.

Sudarušićeva pojašnjava za Srnu da je Goraždanska štamparija bila epohalna tehnološka inovacija, uzimajući u obzir istorijske prilike u kojima je osnovana, ali i složenost štamparske djelatnosti.

"Nije bila statična, kretala se prostorom i vremenom, kao što to čini i danas, kada, figurativno gledano, obitava u našem pamćenju i kreće se u našim riječima", ističe Sudarušićeva.

Prvu štampariju osnovao je Božidar LJubavić Goraždanin prije 500 godina, a knjige koje su štampane jesu: "Liturgija" /1519/, "Psaltir s posledovanjem" /1521/ i "Molitvenik" /1523/.

Sve tri knjige Goraždanske štamparije bogoslužbenog su karaktera, čega su se vjerno pridržavale i ostale stare srpske štamparije.

Sudarušićeva navodi da je štampanje knjiga u tom periodu bilo izuzetno zahtjevno - one su pripremane i umnožavane u dvije tehnike.

Dekorativni elementi rađeni su u drvorezu, dok je osnovni tekst otiskivan štamparskom presom. Posebna pažnja posvećivana je tipografskom slogu.

Štamparski slog goraždanskih knjiga odlikuje se originalnošću, a u nauci važi mišljenje da je jednostavan, pregledan i lako čitljiv.

"Kada su osnivali štampariju, LJubavići nisu ni slutili da će njihova porodična radinost postati kulturno-istorijski međaš, ali i ishodište tipografske pismenosti u Hercegovini i Bosni", napominje Sudarušićeva.

Publikovanjem fototipskih izdanja kolekcije knjiga Goraždanske štamparije /Beograd-Pale, 2008; Foča-Pale, 2019/, prvi put, nakon pola milenijuma, stvoreni su uslovi da se ovi dragocjeni kulturni spomenici vrate Hramu Svetog Đorđa u Novom Goraždu, gdje su i nastali.

Goraždanska štamparija bila je ne samo prvi, već dugo vremena i jedini štamparsko-izdavački poduhvat u BiH - tek tri i po vijeka poslije nje osnovana je Sopronova pečatnja u Sarajevu, kojom započinje novo razdoblje istorije knjige.

U Hramu Svetog Đorđa u Donjoj Sopotnici 1519. godine Božidar Goraždanin osnovao je prvu štampariju na ovim prostorima i drugu na Balkanu, odmah nakon cetinjske.

U ovoj štampariji, koju je Goraždanin prenio iz Venecije u Sopotnicu, štampane su ćirilične crkvene knjige do 1523. godine, kada je pod najezdom Turaka preseljena u Trgovište, u Rumuniju.